ADHD a trudności w modulacji sensorycznej

Obserwacje i praca z dziećmi z ADHD pokazują, że bardzo często występują u nich trudności sensoryczne, jednak nie u każdego dziecka z trudnościami sensorycznymi można zdiagnozować ADHD. W praktyce bardzo ważne jest zawsze ustalenie, jaką funkcje pełni dane zachowanie, jaki jest jego związek z konkretnymi bodźcami i jak może się ono zmieniać w zależności od tego, jakie zadanie będzie wykonywane. Konieczne jest także sprawdzenie, jak dane zaburzenie wpływa na funkcjonowanie dziecka i czy utrudnia mu udział w codziennych aktywnościach. 

ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, które można zdiagnozować z wykorzystaniem narzędzia diagnostycznego CONNERS-3 od szóstego roku życia. Może ono przybierać trzy formy: ADHD z przewagą nadruchliwości, ADHD z przewagą deficytu uwagi oraz ADHD typ mieszany. Diagnoza nie opiera się na pojedynczym teście, ale obejmuje spotkanie z rodzicami i przeprowadzenie wywiadu rozwojowego, a następnie wypełnienie arkuszy zarówno przez rodziców, nauczycieli, jak i przez samo dziecko. Bardzo istotne jest zebranie informacji pochodzących z różnych środowisk oraz sprawdzenie, jakie są możliwe inne przyczyny widocznych objawów.  

ADHD najczęściej utożsamiane jest z brakiem koncentracji i nadmierną ruchliwością. Jednak należy podkreślić, że trudności mogą również obejmować takie kwestie, jak:

• hamowanie swoich reakcji – dziecko bardzo często zachowuje się impulsywnie i nie zastanawia się nad tym, co i w jaki sposób robi oraz jakie to będzie miało konsekwencje,
• pamięć roboczą, 
• organizowanie swojej pracy,
• umiejętność rozpoczynania i kończenia swoich zadań, 
• regulację poziomu aktywności oraz swoich emocji,
• zarzadzanie czasem.

Nasilenie poszczególnych objawów może być związane z atrakcyjnością wykonywanego zadania, znajomością miejsca czy osób, poziomem zmęczenia czy możliwością otrzymania jakiejś nagrody. Bardzo często rodzice wychodzą z założenia, że ich dziecko nie ma w tym obszarze trudności, bo potrafi skupić się na zadaniu. Problemem jednak jest to, że hiperfokus pojawia się w momencie, kiedy coś dla dziecka jest atrakcyjne. Trudność natomiast jest zauważalna w sytuacji, w której zadanie wydaje się dziecku za trudne, nieciekawe, nudne. 

Zaburzenia modulacji sensorycznej to nic innego jak trudności układu nerwowego z dostosowaniem reakcji do rodzaju, intensywności, czasu trwania i znaczenia bodźca. Wyróżnia się tutaj:

• nadreaktywność sensoryczną, która jest związana z nadmierną reakcją na bodziec,
• podkreaktywność sensoryczną, w której bodziec zostaje zauważony, jednak z dużym opóźnieniem,
• poszukiwanie sensoryczne – pojawia się tutaj dążenie do zaspokojenia swoich potrzeb sensorycznych, często bez zwracania uwagi na bezpieczeństwo czy wymagania sytuacji. 

Oczywiście poszczególne wzorce mogą współwystępować. Co ciekawe, pod wpływem czynników zewnętrznych dziecko może inaczej reagować w różnych porach dnia, w zmęczeniu, stresie czy w sytuacji bólu. 

Patrząc na informacje dotyczące zarówno ADHD, jak i zaburzeń modulacji sensorycznej, warto zastanowić się, jak często te trudności ze sobą współwystępują. W 2025 r. opublikowano metaanalizę, w której uwzględniono 30 badań, które obejmowały łącznie 5374 osoby badane (zarówno dzieci, jak i dorosłych). Osoby, u których było zdiagnozowane ADHD, uzyskiwały wyższe wyniki niż grupy kontrolne w czterech wzorcach, tj. wrażliwość sensoryczna, unikanie bodźców, słaba rejestracja oraz poszukiwanie doznań. Co ciekawe, jedynie dziewięć z omawianych badań oceniono jako obciążone niskim ogólnym ryzykiem błędu. W konsekwencji należy stwierdzić, że trudności sensoryczne powinny być uwzględniane w ogólnej ocenie osób z ADHD, ale nie ma jednego modelu, profilu sensorycznego, który można byłoby przypisać właśnie tej grupie1.

Jakie informacje dla nas jako diagnostów wynikają z tej analizy?

• Każde dziecko, u którego zdiagnozowano ADHD, powinno mieć wykonaną diagnozę zaburzeń integracji sensorycznej. W szczególności jest to niezbędne, kiedy dziecko ma problem z opanowaniem umiejętności samoobsługowych, ze snem, jedzeniem, uczestnictwem w życiu szkolnym. Oczywiście również inne objawy mogą być niepokojące, dlatego zawsze należy sprawdzić, czy za tym wszystkim nie kryją się problemy z odbiorem bodźców. 
• Nie istnieje jeden profil sensoryczny ADHD – każde dziecko jest inne i ma inne trudności. Dlatego w momencie gdy przeprowadza się diagnozę zaburzeń integracji sensorycznej, nie...