Jeśli jednak praca terapeutyczna jest nieszablonowa, wymaga mocno zindywidualizowanego podejścia do dziecka, warto wykorzystać różne techniki i narzędzia, które mogą być pomocne w terapii. W przypadku dzieci z ASD można szukać efektywnych sposobów oddziaływań, wykorzystując ich skuteczność podczas sesji terapii integracji sensorycznej. Nie chodzi tu absolutnie o eklektyczne podejście do terapii, lecz o sprawdzone strategie, które mogą pomóc w oddziaływaniach skierowanych na dziecko, zwłaszcza kiedy sesje stanowią duże wyzwanie i trudność dla terapeuty i pacjenta. Dobór technik uzasadniony będzie potrzebami dziecka, zaś punktem wyjścia będzie zrozumienie i całościowe postrzeganie dziecka i jego problemów. ASD to całe spektrum możliwości, ale również i deficytów, na które dodatkowo nakładają się zaburzenia przetwarzania sensorycznego. Taka różnorodność kliniczna może powodować trudności w standardowym oddziaływaniu terapeutycznym. Znajomość cech charakterystycznych osób z ASD, jak i specyfiki ich funkcjonowania jest kluczowa podczas terapii SI. W niniejszym artykule przedstawiono kilka pomysłów, które mogą ułatwić rozpoczęcie terapii integracji sensorycznej z dzieckiem z zaburzeniami autystycznymi.
Ogólne zasady organizowania terapii SI dla dziecka z ASD porządkują strukturę zajęć i stanowią podstawę planowania sesji. Terapeuta bazuje często na najlepiej funkcjonującym kanale sensorycznym u dziecka, skupia się na wyzwalaniu kontrolowanej aktywności dziecka. Podczas zajęć uwzględnia zmienność i natężenie bodźca sensorycznego oraz bacznie obserwuje reakcje dziecka na proponowane mu aktywności (Odowska-Szlachcic, 2018). Warto jednak wziąć również pod uwagę inne aspekty, które mogą znacząco wpływać na organizowanie zajęć, uwzględniając długość całego procesu terapeutycznego.
Deficyty i problemy komunikacyjne
Terapeuto, wyobraź sobie, że jesteś w innym kraju, gdzie nie znasz języka, nikt Cię nie rozumie, nie wie, o co Ci chodzi, a Ty spieszysz się na samolot powrotny i nie wiesz, jak dotrzeć na lotnisko. Ludzie uśmiechają się w odpowiedzi na Twoje pytania, bardzo starają się Ci pomóc, ale im bardziej się starasz, tym większa frustracja pojawia się u nadawcy i odbiorcy. Presja upływającego czasu potęguje lęk, frustrację, nierzadko wyzwala złość czy łzy.
Tak samo może się czuć dziecko, które nie jest zrozumiane i które nie ma narzędzi do wyrażenia siebie w czytelny sposób. Emocje i zachowania, zwłaszcza nasilone i skrajne, mogą być uciążliwe dla każdego specjalisty, dla samego dziecka też. Dlatego niezależnie od tego, czy dziecko ma w swoich zasobach system komunikacyjny, czy nie, wprowadzenie dostępnych sposobów porozumiewania się stanowi ważny krok w terapii. Na początku może to dotyczyć najważniejszych etapów zajęć SI. Tak jak uczy się małe dziecko komunikacji, tak i na sesji terapii SI warto wprowadzić system alternatywnego porozumiewania się. Nie musi to być od razu z założenia PECS, system Makaton, Mówik czy inne specjalistyczne podejście komunikacyjne. Wystarczy, że będzie dla dziecka zrozumiałe i stałe. Mimo iż zajęcia SI koncentrują się na zupełnie innej grupie oddziaływań, komunikacja stanowi podstawę każdej interakcji i dlatego jest to ważny krok w tworzeniu więzi i budowaniu zaufania. Formy komunikacyjne mogę być różnorodne, począwszy od sposobów analogowych, takich jak: gesty, mimika, symbole z języka migowego, symbole obrazkowe (np. piktogramy, PCS, zdjęcia, obrazki itp.), książki komunikacyjne (tablice z obrazkami), wykorzystanie technologii, m.in. aplikacje na tabletach i telefonach, specjalne programy do komunikacji i specjalne urządzenia komunikacyjne, syntezatory mowy itp. Wprowadzanie symboli powinno odbywać się stopniowo i konsekwentnie, począwszy od ulubionych i atrakcyjnych rzeczy, zabawek, aktywności, które są dla dziecka ważne i znaczące. Tylko wówczas, jeśli dziecko będzie czegoś bardzo chcieć, będzie miało motywację, aby się skomunikować. Komunikaty powinny być proste, zrozumiałe dla dziecka (wizualne), wprowadzone stopniowo – nie więcej niż 2–3 na początku. Jeden symbol to jedna atrakcyjna rzecz. Łączymy symbol z realnym desygnatem, pokazując i nazywając go za każdym razem, kiedy dziecko jest zainteresowane. Stwarzanie możliwości do dokonywania wyborów zwiększa sprawczość i autonomię dziecka oraz utrwala znaczenie danego symbolu. Ważne, aby konsekwentnie dziecko doświadczało tego, co wybiera. Komunikacja powinna stanowić znaczną część sesji terapeutycznej, wszystkie możliwe sytuacje powinny być wykorzystywane do wymiany informacji.
Przykładowe obrazki do wprowadzenia podczas zajęć SI symbolizujące ulubione atrakcje.
Podczas nauki terapeuta modeluje sposób komunikowania się, pokazuje obrazek, łączy z atrakcją, nazywa, pozwala dziecku doświadczać, stwarzając częste okazje do proszenia i reagując na wszystkie próby z entuzjazmem. Dziecko powinno mieć czas na reakcję, dlatego nie powinno się pospieszać dziecka i zbyt szybko poddawać się, gdy nie ma natychmiastowego efektu. Liczba okazji ma znaczenie – im więcej okazji do sprawczości i komunikacji, tym lepiej. Stopniowo można zwiększać liczbę symboli związanych z zajęciami SI. Znajomość symboli pomoże zrozumieć dziecku, co będzie się działo, jakie ćwiczenia mogą być realizowane, które ćwiczenia sprawiają mu przyjemność, a których nie lubi. Ten podstawowy wymiar wymiany informacji może obniżyć frustrację i niepokój dziecka, zachęcić go do zaangażowania w ćwiczenia.
Najważniejsze założenia wprowadzania skutecznej komunikacji:
- Komunikacja powinna być prosta, funkcjonalna i natychmiastowa.
- Najlepiej sprawdzają się pojedyncze, charakterystyczne symbole (obrazki lub gesty), zrozumi...
Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem
Dołącz do 3000 + czytelników, którzy nieustannie pogłębiają swoją wiedzę z zakresu pracy z podopiecznym z zaburzeniami integracji sensorycznej.
Otrzymuj co 2 miesiące sprawdzone narzędzia diagnostyczno-terapeutyczne od ekspertów – praktyków. Rozszerzaj swój warsztat pracy z podopiecznym z różnorodnymi zaburzeniami rozwojowymi w każdym wieku.
