Dziecko z objawami i diagnozą ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) w gabinecie terapeuty integracji sensorycznej

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Uważa się, że ADHD dotyka od 3,4% do 6% dzieci (średnio 5%), z przewagą chłopców względem dziewczynek w stosunku 2:1. Oznacza to, że jedno na 20–30 dzieci przejawia nadaktywność psychoruchową z deficytem uwagi. Według niektórych autorów częstość występowania ADHD może być jednak dwukrotnie wyższa. ADHD obserwuje się najczęściej we wczesnym dzieciństwie, obejmuje trzy podstawowe objawy: hiper-
aktywność (nadmierną ruchliwość), nadmierną impulsywność i zaburzenia koncentracji uwagi. Przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne ADHD jest klasyfikowane jako zaburzenie neurorozwojowe, którego objawy obejmują właśnie deficyt uwagi, hiperaktywność i impulsywność – wpływające na funkcjonowanie w życiu codziennym. AHDH ma związek z różnicami w rozwoju struktur mózgowych i ich funkcji, które wpływają na doświadczanie świata, zachowanie, koncentrację, uczenie się i zdolność samoregulacji emocji. Uważa się, że ADHD jest związane przede wszystkim z działalnością kory przedczołowej mózgu, która odpowiada za funkcje wykonawcze, planowanie, decydowanie i hamowanie niepożądanych reakcji. Jej objętość oraz aktywność są w ADHD mniejsze, zaś czas dojrzewania opóźniony. Badania wykazały także różnice w aktywności i wielkości innych obszarów mózgu, w tym ciała migdałowatego, które odgrywa rolę w przetwarzaniu emocji, oraz w jądrach podkorowych. 

Warto pamiętać, że kora przedczołowa dojrzewa najpóźniej ze wszystkich struktur mózgu – według niektórych źródeł nawet do 25. roku życia. Dzieci z diagnozą ADHD mają stwierdzone niedobory w neuroprzekaźnikach, takich jak dopamina i noradrenalina. Te substancje są kluczowe dla funkcjonowania kory przedczołowej. Niedobory dopaminy mogą prowadzić do problemów z koncentracją, natomiast niedobór noradrenaliny wpływa na trudność w kontroli im-
pulsów

Kora przedczołowa jest odpowiedzialna za następujące funkcje:

• utrzymanie koncentracji i uwagi: ma ona za zadanie pomóc w skupieniu uwagi na zadaniach oraz pomaga „ignorować” bodźce nieistotne,
• kontrola impulsów: pozwala na przemyślane działanie poprzez kontrolę impulsywnych reakcji,
•  planowanie i organizacja: po­­maga w planowaniu i organizowaniu działań oraz w przewidywaniu konsekwencji,
• regulacja emocji: pomaga w prawidłowym reagowaniu na da­­­ną sytuację.

Według DSM-IV wyróżnia się następujące podtypy ADHD:

• podtyp z przewagą zaburzenia uwagi,
• podtyp z przewagą nadruchliwości i impulsywności, 
• podtyp mieszany.

Objawy i ich nasilenie mogą różnić się w zależności od wieku dziecka oraz od jego płci. Chłopcy często przejawiają objawy ADHD poprzez fizyczną nadaktywność, bieganie czy wspinanie w sytuacjach, gdy nie jest to adekwatne. Dziewczynki mogą być bardziej skłonne do przejawiania trudności z koncentracją w formie „marzycielstwa” lub bycia zamyśloną. Młodsze dzieci mogą mieć trudności z siedzeniem w jednym miejscu podczas zajęć w szkole, podczas gdy starsze dzieci mogą mieć problemy z organizacją pracy domowej, np. zapominanie o zadaniach.

Zachowania występujące u dzieci ADHD

• Nadaktywność:
  • ciągłe bieganie i wspinanie się, trudności w kontrolowaniu po­­trzeby ruchu, które mogą prowadzić do zachowań ryzykownych,
  • nieustanne wiercenie się, trudności z usiedzeniem w miejscu, ciągłe zmiany pozycji,
  • zwiększona potrzeba ruchu – dziecko wykonuje niepotrzebne ruchy, jak podskakiwanie czy kręcenie się; nadmierna ruchliwość wpływa negatywnie na jego zdolność do skupienia się na zadaniach,
  • ciągłe dotykanie przedmiotów i osób,
  • zaburzenia snu – dziecko ma problem z zasypianiem i wybudza się w nocy, co prowadzi do zmęczenia w ciągu dnia, a brak odpowiedniego odpoczynku pogłębia objawy nadaktywności i trudności z koncentracją,
  • wybuchy energii – dziecko nagle wybucha energią, biega, skacze lub krzyczy bez widocznego powodu,
  • niepotrzebne ruchy rąk i nóg – dziecko macha rękami lub no­gami, nawet gdy siedzi; te niekontrolowane ruchy mogą być oznaką wewnętrznego niepokoju i potrzeby aktywności,
  • trudność z siedzeniem w jednym miejscu – dziecko często wstaje z miejsca, np. podczas lekcji lub posiłków,
  • ciągłe zmiany pozycji,
  • głośne zabawy – dziecko wy­­biera głośne zabawy,
  • nadmierne gadulstwo,
  • brak umiejętności czekania na swoją kolej. 
• Impulsywność:
  • przerywanie innym,
  • trudności z czekaniem na swoją kolej, 
  • impulsywne zachowania fizycz­­ne – nagłe uderzanie, popychanie, ciągnięcie innych,
  • trudności z zatrzymaniem się – dziecko ma trudności z przerywaniem rozpoczętej czynności, nawet gdy jest to konieczne, 
  • niezapowiedziane zmiany na­­stroju,
  • zbyt szybkie zmiany nastroju,
  • przeskakiwanie z tematu na te­­mat,
  • trudności z przestrzeganiem za­­­sad – dziecko łamie zasady, nie zastanawiając się nad konsekwencjami,
  • reagowanie agresją – w sytuacjach stresowych dziecko reaguje agresją bez wcześniejszego namysłu,
  • wybuchy złości,
  • impulsywne zakupy,
  • nieplanowane działania – dziecko podejmuje różne aktywności bez wcześniejszego planu,
  • nagłe zmiany w zainteresowaniach – dziecko szybko traci zainteresowanie jedną aktywnością i natychmiast zmienia ją na inną,
  • trudności z kończeniem zadań – dziecko zaczyna zadania, ale nie kończy ich, szybko przechodząc do innych myśli,
  • reagowanie na impulsy zew­nętrzne – dziecko bez zastanowienia reaguje natychmiast na bodźce zewnętrzne, jak: dźwięki, ruch, zapachy itd. 
• Zaburzenia koncentracji uwa­gi:
  • łatwe rozpraszanie się,
  • niekończenie rozpoczętych za­­dań,
  • problemy z organizacją, 
  • zapominanie o codziennych obowiązkach,
  • unikanie zadań wymagających wysiłku umysłowego, 
  • łatwe rozpraszanie się np. w klasie,
  • trudności z podążaniem za in­­strukcjami,
  • częste gubienie rzeczy,
  • zapominanie o planowanych ak­­tywnościach,
  • problemy z koncentracją podczas czytania,
  • brak zwracania uwagi na szczegóły, 
  • trudności z utrzymaniem po­rząd­ku,
  • częste „marzenia na jawie”,
  • niezdolność do długotrwałej koncentracji,
  • zapominanie o ustalonych terminach. 

Niespecyficzne objawy ADHD:

• Wybiórczość pokarmowa – dziecko wykazuje skłonność do jedzenia tylko niektórych potraw, odmawiając spożywania nowych lub różnorodnych produktów, co może prowadzić do niedoborów żywieniowych.
• Moczenie nocne – dziecko doświadcza trudności z kontrolowaniem pęcherza...