Mikrobiota jelitowa podlega intensywnemu rozwojowi w pierwszych latach życia dziecka, a na jej skład wpływają: sposób porodu, karmienie, stosowanie antybiotyków, dieta oraz przebyte infekcje. To właśnie w tym okresie kształtowane są podstawy procesów neurobehawioralnych, których znaczna część zależy od aktywności metabolicznej bakterii jelitowych. Drobnoustroje te wytwarzają szereg neuroaktywnych substancji, takich jak: serotonina, dopamina, GABA czy krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które wpływają na funkcjonowanie neuronów zarówno obwodowych, jak i ośrodkowych. Ponieważ 90% serotoniny powstaje w jelitach, a wiele szczepów bakterii moduluje syntezę GABA i dopaminy, zmiany w mikrobiocie mogą wywoływać zaburzenia regulacji pobudzenia, koncentracji oraz filtracji bodźców, czyli funkcji kluczowych dla prawidłowego przetwarzania sensorycznego.
Istotną rolę odgrywa również układ immunologiczny. Dysbioza prowadzi do zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej, aktywacji cytokin prozapalnych i przewlekłego, niskiego stanu zapalnego, który może modulować pobudliwość układu nerwowego. Cytokiny, takie jak IL-6 czy TNF-α, wpływają na progi percepcji bodźców i mogą sprzyjać nadwrażliwości sensorycznej, zaburzeniom regulacji emocjonalnej oraz problemom z adaptacją do zmian otoczenia. Z tego powodu coraz częściej zwraca się uwagę na współwystępowanie objawów żołądkowo-jelitowych z trudnościami sensorycznymi, szczególnie w populacjach dzieci z SPD, ADHD i ASD, gdzie obserwuje się obniżoną różnorodność mikrobiotyczną i zmniejszoną liczbę bakterii produkujących korzystne metabolity, takie jak maślan.
W badaniach klinicznych opisano zależności pomiędzy typem przetwarzania sensorycznego a profilem mikrobioty jelitowej. U dzieci z nadreaktywnością dotykową częściej obserwuje się niższą liczebność bakterii z rodzaju Bifidobacterium, a u dzieci o profilu poszukiwacza stwierdza się nierzadko przewagę bakterii z rodzaju Clostridia produkujących metabolity o działaniu neurotoksycznym. Interwencje mikrobiotyczne, takie jak suplementacja określonymi szczepami probiotycznymi, wykazują obiecujące wyniki: redukcję reakcji obronnych, poprawę tolerancji bodźców, regulację snu i obniżenie poziomu lęku. W kilku badaniach pilotażowych zauważono, że 8–12 tygodni suplementacji szczepami Lactobacillus lub Bifidobacterium może łagodzić niektóre objawy nadpobudliwości sensorycznej i ułatwiać adaptację do terapii SI.
Neurobiologia jelit a terapia SI
Terapia integracji sensorycznej, choć koncentruje się na stymulacji przedsionkowej, proprioceptywnej i dotykowej, coraz częściej uwzględnia kontekst neurobiologii jelit. W praktyce oznacza to konieczność rozszerzenia wywiadu o takie kwestie, jak: częstość bólów brzucha, zaparcia, biegunki, wzdęcia, reakcje stresowe, jakość snu czy historia antybiotykoterapii. Coraz więcej specjalistów podkreśla znaczenie równoległego prowadzenia interwencji dietetycznych – zwiększenia podaży błonnika, redukcji cukru, eliminacji żywności wysokoprzetworzonej oraz rozważenia probiotykoterapii we współpracy z dietetykiem klinicznym. Nie bez znaczenia pozostają także techniki oddziałujące na nerw błędny, takie jak: ćwiczenia oddechowe, masaż, głęboki ucisk czy odpowiednio dobrana aktywność ruchowa, które jednocześnie wspierają regulację układu nerwowego i funkcjonowanie osi jelitowo-mózgowej.
Włączenie wiedzy mikrobiologicznej do terapii SI otwiera nowe możliwości wspierania dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Holistyczne podejście, obejmujące terapię ruchową, dietoterapię, modulację mikrobioty, dbanie o sen, aktywność fizyczną oraz edukację rodziny, może zwiększać skuteczność oddziaływań i prowadzić do bardziej zrównoważonej regulacji sensorycznej. Choć potrzebne są badania nad identyfikacją biomarkerów mikrobiotycznych charakterystycznych dla SPD oraz nad określonymi szczepami probiotycznymi wpływającymi na ścieżki sensoryczne, obecny stan wiedzy jednoznacznie wskazuje, że jelita stanowią ważny element układu neurobiologicznego, a ich kondycja ma realny wpływ na to, jak dziecko odbiera i przetwarza bodźce.
W ostatnich latach rośnie zainteresowanie rolą mikrobioty jelitowej w regulacji funkcjonowania układu nerwowego, szczególnie w kontekście zaburzeń przetwarzania sensorycznego u dzieci. Badania nad osią jelitowo-mózgową wskazują na złożone oddziaływania między mikroorganizmami zasiedlającymi przewód pokarmowy a procesami neurochemicznymi, hormonalnymi i immunologicznymi, które bezpośrednio wpływają na zdolność organizmu do modulowania bodźców. Zaburzenia integracji sensorycznej, objawiające się nadreaktywnością, podreaktywnością lub silnym poszukiwaniem bodźców, coraz częściej nie są postrzegane wyłącznie jako wynik opóźnienia dojrzewania struktur neuronalnych, a współczesna neurobiologia łączy je również z czynnikami metabolicznymi, immunologicznymi i mikrobiotycznymi, a szczególnie z dysbiozą jelitową.
Mikrobiota jelitowa rozwija się dynamicznie w pierwszych latach życia dziecka, a jej kształtowanie zależy od sposobu porodu, karmienia, stosowanych antybiotyków, ogólnej diety oraz przebytych infekcji. Już we wczesnym dzieciństwie mikrobiota wpływa na produkcję neuroaktywnych substancji, takich jak: serotonina, dopamina, GABA i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Ponieważ większość serotoniny powstaje w układzie pokarmowym, podobnie jak część metabolitów odpowiedzialnych za regulację pobudzenia, zmiany w mikrobiocie mogą zaburzać równowagę między pobudzeniem a hamowaniem neuronalnym, co prowadzi do nietypowych reakcji sensorycznych zarówno w postaci nadwrażliwości, jak i podwrażliwości czy trudności z filtrowaniem bodźców. Dodatkowym mechanizmem wpływu jest przewlekły stan zapalny. Dysbioza sprzyja zwiększonej przepuszczalności jelit i aktywacji cytokin prozapalnych, które oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, obniżają tolerancję sensoryczną i wpływają na modulację stresu. Nie bez powodu u wielu dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego obserwuje się współwystępujące bóle brzucha, zaparcia, wzdęcia czy nietolerancje pokarmowe, co sugeruje zaburzenia osi jelitowo-mózgowej.
Coraz więcej dowodów wskazuje, że integracja wiedzy o mikrobiocie jelitowej z praktyką terapeutyczną SI i neurologopedyczną może poprawiać skuteczność oddziaływań. W procesie diagnostycznym warto systematycznie uwzględniać objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak: nawracające bóle brzucha, wzdęcia, odbijanie, zaparcia lub biegunki, a także nietolerancje pokarmowe lub objawy po spożyciu mleka, glutenu czy cukru. Należy obserwować zależność między objawami jelitowymi a zachowaniem dziecka, gdyż nasilona nadreaktywność dotykowa lub poszukiwanie bodźców często pojawiają się równolegle z problemami trawiennymi, a trudności w koncentracji i regulacji pobudzenia mogą korelować z infekcjami jelitowymi. Ważne jest także uwzględnienie czynników ryzyka dysbiozy, takich jak: poród przez cesarskie cięcie, wczesna i częsta antybiotykoterapia, dieta uboga w błonnik, żywność wysokoprzetworzona, przewlekły stres i zaburzenia snu. Obserwacja kliniczna ujawnia, że dzieci z dysbiozą często wykazują wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe, drażliwość przy stymulacji dotykowej, trudności z regulacją pobudzenia, impulsywność lub apatię oraz zmiany zachowania zależne od pory dnia i posiłków, co pozwala stworzyć pełniejszy profil kliniczny i ukierunkować działania terapeutyczne.
Terapia integracji sensorycznej pozostaje podstawowym narzędziem pracy, a mikrobiota stanowi jej istotny kontekst biologiczny. W przypadku dysbiozy obserwuje się lepszą odpowiedź na głęboki ucisk, masaże, techniki wyciszające, stymulacje proprioceptywne, bodźce rytmiczne regulujące układ przedsionkowy, a poprawa funkcjonowania jelit ułatwia adaptację do bodźców i stabilizuje reakcje emocjonalne. Równolegle stosuje się di...
Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem
Dołącz do 3000 + czytelników, którzy nieustannie pogłębiają swoją wiedzę z zakresu pracy z podopiecznym z zaburzeniami integracji sensorycznej.
Otrzymuj co 2 miesiące sprawdzone narzędzia diagnostyczno-terapeutyczne od ekspertów – praktyków. Rozszerzaj swój warsztat pracy z podopiecznym z różnorodnymi zaburzeniami rozwojowymi w każdym wieku.
