Co ważne, okres dojrzewania to czas wielu intensywnych zmian mających charakter biologiczny, emocjonalny czy społeczny. Układ nerwowy zmienia się, nadal dojrzewa, a młody człowiek musi zmierzyć się z rosnącymi oczekiwaniami ze strony środowiska. Zaczyna zadawać sobie pytania dotyczące sensu życia, przyszłości i tego, jak budować relacje z innymi. W tym kontekście należy stwierdzić, że przed terapeutami integracji sensorycznej staje duże wyzwanie – muszą przejść od pracy ukierunkowanej na podstawowe procesu sensoryczno-motorycznego do działań wspierających samoregulację czy umiejętność podejmowania decyzji, żeby końcowym efektem było funkcjonowanie w społeczeństwie i adekwatne reagowanie na zmiany w nim zachodzące.
Integracja sensoryczna to proces polegający na odbieraniu bodźców z otoczenia oraz na ich interpretacji, organizacji oraz integracji ze sobą nawzajem oraz z wcześniejszymi doświadczeniami, żeby móc przygotować odpowiednią odpowiedź adaptacyjną. Integracja sensoryczna wpływa pośrednio lub bezpośrednio na wiele procesów i umiejętności, m.in. na koordynację wzrokowo-ruchową, planowanie ruchu, kontrolę własnego ciała czy regulowanie poziomu pobudzenia. U nastolatków trudności z odbiorem bodźców sensorycznych mogą mieć początek we wcześniejszych doświadczeniach (np. proces terapeutyczny nie dobiegł do końca lub nie rozpoczął się, pomimo wskazań) lub są one konsekwencją zwiększonego napięcia wynikającego z narastającej presji edukacyjnej i społecznej. Często idą one w parze z trudnościami w zakresie funkcji wykonawczych, z problemami z regulacją emocjonalną czy zaburzeniami lękowymi.
Okres dojrzewania jest czasem, w którym mózg przechodzi bardzo intensywną przebudowę.
W tym kontekście należy zwrócić uwagę na dwa procesy:
- Pruning synaptyczny, czyli przycinanie połączeń neuronalnych – polega na eliminowaniu nieużywanych, nadmiarowych połączeń neuronalnych; proces ten jest kluczowy dla rozwoju mózgi i zwiększeniu efektywności poznawczej.
- Mielinizacja – jest to zwiększanie efektywności przewodzenia impulsów nerwowych.
Należy dodatkowo wspomnieć o tym, że niezwykle istotne są zmiany zachodzące w obrębie kory przedczołowej, która odpowiada za planowanie, kontrolę impulsów, regulację emocji oraz przewidywanie konsekwencji, czyli wszystkie te działania, które przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Niestety, struktury podkorowe (m.in. układ limbiczny) dojrzewają znacznie szybciej niż wszystkie te obszary odpowiedzialne za kontrolę, dlatego też młodzi ludzie często są impulsywni, mają problem z hamowaniem swoich reakcji, a także te reakcje emocjonalne są dużo mocniejsze niż u osób dorosłych. Z punktu widzenia terapeuty integracji sensorycznej nasuwa się tutaj ciekawy wniosek. Otóż zakłada się, że u starszych dzieci trudności regulacyjne powinny się wygaszać, a tymczasem one się w tym okresie znacznie nasilają.
Oczywiście to nie wszystkie zmiany, które zachodzą w rozwoju młodego człowieka. Na jego funkcjonowanie i zachowanie duży wpływ ma także gospodarska hormonalna. W jej obszarze również wiele się dzieje, a wahania poziomu hormonów wpływają bezpośrednio na stopień pobudzenia układu nerwowego, reaktywność emocjonalną nastolatka oraz jego tolerancję na bodźce pojawiające się w otoczeniu. Co to oznacza w praktyce? Może się okazać, że nagle pojawi się większa wrażliwość sensoryczna, np. na określone faktury, metki czy delikatny dotyk. Rodzice częściej zauważają obniżoną odporność na przeciążenie oraz trudności z tym, żeby wrócić do równowagi po okresie stresu, napięcia. Nagle coś, co do tej pory było opanowane i wyregulowane, wymaga większej cierpliwości i ponownie staje się wyzwaniem.
Funkcjonowanie nastolatka
W ten sposób dochodzimy do tego, jak wygląda funkcjonowanie sensoryczne u dzieci, które weszły w okres dojrzewania. Okazuje się, że jest to temat dużo bardziej złożony niż mogłoby się wydawać i zdecydowanie mniej przewidywalny.
Dlaczego tak się dzieje? Istnieje kilka wyjaśnień:
- Zmienność reakcji – jest to związane z faktem, że nastolatek może każdego dnia prezentować inne potrzeby, np. jednego dnia poszukuje intensywnej stymulacji, a drugiego unika tych konkretnych bodźców.
- Wzrost reaktywności – widoczna staje się zdecydowanie większa wrażliwość na niektóre bodźce, w szczególności dotyk, dźwięk, ale również interocepcja.
- Poszukiwan...
Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem
Dołącz do 3000 + czytelników, którzy nieustannie pogłębiają swoją wiedzę z zakresu pracy z podopiecznym z zaburzeniami integracji sensorycznej.
Otrzymuj co 2 miesiące sprawdzone narzędzia diagnostyczno-terapeutyczne od ekspertów – praktyków. Rozszerzaj swój warsztat pracy z podopiecznym z różnorodnymi zaburzeniami rozwojowymi w każdym wieku.
