Nawiązując do teorii, którą opisał Abraham Maslow w 1943 r. w artykule A Theory of Human Motivation (z ang. Teoria ludzkiej motywacji), można stwierdzić, iż to, co motywuje ludzi do działania, czyli do zaspokajania swoich potrzeb, tworzy łańcuch, którego pierwsze ogniwa związane są z fizjologią i bezpieczeństwem, a kolejne z przynależnością, miłością, szacunkiem i samorealizacją. Społeczna natura człowieka sprawia, że są one realizowane dzięki relacjom z innymi. Dzięki innym ludziom, ich pracy, opiece, trosce zaspokajany jest głód i pragnienie, poczucie bezpieczeństwa i bycia członkiem rodziny, grupy, można czuć się kochanym i szanowanym, a także realizować swoje pasje i się rozwijać. Wszystko to powoduje, że relacje są jednymi z ważniejszych aspektów życia człowieka. Ale relacje nie są czymś, co człowiek otrzymuje. Każda relacja jest procesem, który trzeba umieć rozpocząć, kontynuować i zakończyć, kiedy trzeba. I o ile nawiązanie relacji może być jednorazowym doświadczeniem, to już jej podtrzymanie wymaga odczytywania różnych stanów emocjonalnych oraz wykonywania czynności nie tylko z myślą o sobie, ale i o innych. Jest to na tyle skomplikowany proces, że na jednym jego biegunie jest pełne włączenie w życie społeczne w różnych obszarach, wymagające odgrywania wielu ról, a na drugim jest samotność i izolacja, które dotykają osoby mające problemy np. ze wzrokiem, słuchem, poruszaniem się lub z komunikacją i rozumieniem ukrytych sensów przekazów niewerbalnych innych ludzi, wnioskowaniem itp.
Relacje z ludźmi służą jednak nie tylko zaspokajaniu potrzeb. Dzięki nim dziecko uczy się norm i zasad życia społecznego, zachowań w określonych sytuacjach oraz odgrywania różnych ról. Duże znaczenie ma także to, że pozytywne relacje przyczyniają się do utrzymania zdrowia psychicznego na dobrym poziomie. Dzieje się tak dlatego, że podczas bliskiej relacji z drugim człowiekiem otrzymuje się zazwyczaj informacje zwrotne o swoim działaniu. Jeżeli jest ono pozytywnie odbierane, następuje pochwała i motywacja do rozwijania go. Jeżeli zaś negatywnie, to otrzymuje się komunikat, że nie służy ono ani jednej, ani drugiej stronie. Relacja z drugim człowiekiem może też pozytywnie wpłynąć na zdrowie fizyczne, jeśli motywuje do aktywności czy dbałości o zdrowe odżywanie się. Jeżeli prawidłowa relacja stwarza okazję do podejmowania decyzji i wyborów, to sprzyja także budowaniu poczucia autonomii. Kolejną ważną zaletą dobrej relacji z drugim człowiekiem jest otrzymanie wsparcia w trudnych sytuacjach. Co więcej, w kontekście dzieci i młodzieży stwierdzono, że czynnikiem zewnętrznym, który najbardziej przyczynia się do ich zdolności radzenia sobie z przeciwnościami losu, jest właśnie doświadczanie pozytywnych relacji. Korzyści płynących z trwałych i satysfakcjonujących relacji jest więc bardzo dużo. Niestety, ich brak w przypadku osób z niepełnosprawnościami często powoduje nawarstwianie się problemów, których doświadczają one zazwyczaj od urodzenia.
Budowanie relacji jako proces
Budowanie relacji jest interakcyjnym procesem, podczas którego zarówno dzieci, jak i dorośli wykorzystują kluczowe umiejętności społeczne. Bez wątpienia do głównych należy komunikacja oraz empatia. Podczas rozmowy ważne jest nie tylko naprzemienne zabieranie głosu, ale także umiejętność okazania zainteresowania tym, co mówi druga strona, i rozpoznawania, czy ta osoba jest zainteresowana tym, co mówi nadawca. Aby w pełni zrozumieć przekaz, potrzebna jest także umiejętność odczytywania i rozumienia tzw. mowy ciała. Istotna jest też zdolność rozpoznawania emocji, pozwalająca na okazywanie współczucia i niesienie pomocy.
Niestety, niepełnosprawność powoduje, że wiele osób jej doświadczających przejawia różnego rodzaju, mniejsze lub większe trudności w zakresie wymienionych wyżej kompetencji społecznych i emocjonalnych. Wpływ mają na to zarówno czynniki biologiczne, np. nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania układu nerwowego, słuchowego czy wzrokowego, społeczne, takie jak uprzedzenia i stereotypy panujące w otoczeniu lub środowiskowe, związane np. z postawami rodzicielskimi opiekunów.
Każda relacja ma zawsze charakter działań obustronnych. Zarówno w przypadku dzieci, jak i dorosłych problemem w nawiązywaniu interakcji pomiędzy osobami pełnosprawnymi i niepełnosprawnymi są stereotypy dotyczące funkcjonowania tych drugich. Wynikają one najczęściej z braku wiedzy na temat danej dysfunkcji czy zaburzenia. Przykład stereotypu, który w dalszym ciągu jest często powielany, dotyczy spektrum autyzmu. Bardzo długo uważano, że osoby w spektrum autyzmu przejawiają odmienne wzorce interakcji społecznych, powodujące brak odczuwania potrzeby nawiązywania relacji i bliskości z innymi osobami. Unikanie kontaktu wzrokowego interpretowano jako brak chęci podtrzymywania interakcji; problemom z odczytywaniem intencji przypisywano brak rozumienia zachowań drugiej strony, a samotne zabawy miały oznaczać obojętność wobec innych dzieci i świadczyć o dobrym samopoczuciu w wyizolowanym środowisku. Dziś jednak wiemy, że samotność osób w spektrum autyzmu często nie wynika z braku potrzeby bliskości, ale z braku umiejętności nawiązywania relacji z innymi.
Relacje z rodzicami
Pierwszymi osobami, z którymi człowiek zaczyna budow...
Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem
Dołącz do 3000 + czytelników, którzy nieustannie pogłębiają swoją wiedzę z zakresu pracy z podopiecznym z zaburzeniami integracji sensorycznej.
Otrzymuj co 2 miesiące sprawdzone narzędzia diagnostyczno-terapeutyczne od ekspertów – praktyków. Rozszerzaj swój warsztat pracy z podopiecznym z różnorodnymi zaburzeniami rozwojowymi w każdym wieku.
