Trudne doświadczenia okołoporodowe a zaburzenia SI

Należy pamiętać o tym, że rozwój zarówno układu nerwowego, jak i wszystkich zmysłów rozpoczyna się już w życiu płodowym, jednak sposób przyjścia na świat dziecka ma szczególne znaczenie, zwłaszcza pod kątem czynników biologicznych i środowiskowych. Podczas porodu dochodzi do niezwykle intensywnej stymulacji w obszarze układu proprioceptywnego, przedsionkowego, dotykowego i interoceptywnego. Jeśli przebiega on w sposób fizjologiczny, to wspiera adaptację dziecka do nowych warunków życia. Przechodząc przez kanał rodny, dziecko zaczyna aktywizować układ proprioceptywny i przedsionkowy, ale dochodzi również do aktywacji hormonalnej. Dziecko ma możliwość stopniowego przejścia ze środowiska wewnątrzmacicznego do świata zewnętrznego. Doświadcza tutaj:

• docisku,
• zmiany pozycji ciała,
• ruchu,
• rytmicznej stymulacji, 
• pierwszego kontaktu z ciałem matki. 

Niezwykłe znaczenie ma tutaj stopniowanie tych doświadczeń, które notabene są dla dziecka niezwykle trudne. Zaczyna ono powoli oswajać się z nowymi dźwiękami, światłami oraz zmianą temperatury. Zaczyna samodzielnie oddychać, odczuwa zmęczenie, głód, dotyk. Po naturalnym porodzie często możliwe jest zastosowanie zasady „skóra do skóry”. Takie działanie sprzyja osiągnięciu stabilizacji emocjonalnej, wyciszeniu układu nerwowego czy budowaniu więzi i poczucia bezpieczeństwa. 

Oczywiście nie zawsze możliwe jest urodzenie dziecka w sposób naturalny. Jest wiele przyczyn tego stanu rzeczy. Warto zrozumieć, z czego to wynika oraz jakie konsekwencje w kontekście rozwoju integracji sensorycznej może to mieć. Dzięki temu zdecydowanie łatwiej będzie zrozumieć trudności dziecka i dobrać dla niego odpowiednie oddziaływania terapeutyczne. 

Na samym początku warto zastanowić się, dlaczego w ogóle mamy do czynienia z trudnym porodem? Co wpływa na to, że w tym obszarze dochodzi do nieprawidłowości? Oczywiście nie ma jednej dobrej odpowiedzi, bo czynników uznawanych za przyczyny jest kilka. Zalicza się tutaj:

1. Czynniki związane z przebiegiem ciąży: 

• ciąże wysokiego ryzyka – w tym przypadku cała ciąża jest po specjalnym nadzorem lekarza i bardzo często od razu są wskazania do rozwiązania jej w inny niż fizjologiczny sposób,
• nadciśnienie lub cukrzyca ciążowa,
• infekcje, które matka przechodzi w czasie ciąży,
• zdiagnozowane małowodzie lub wielowodzie,
• problemy z łożyskiem,
• komplikacje przy poprzednich ciążach,
• wcześniactwo lub zagrożenie wcześniejszym porodem,
• silny stres i napięcie u matki.

2. Czynniki związane z ułożeniem i stanem dziecka, np. ułożenie pośladkowe, duża masa urodzeniowa, owinięcie pępowiną, objawy zagrożenia dobrostanu dziecka czy zaburzenia tętna podczas porodu.

3. Czynniki związane z przebiegiem akcji porodowej, np. osłabienie czynności skurczowych, bardzo długi poród, zatrzymanie postępu porodu, wyczerpanie matki.

4. Czynniki anatomiczne, np. niekorzystne proporcje pomiędzy główką dziecka a miednicą mamy czy wady anatomiczne miednicy lub macicy. 

W sytuacji kiedy mamy do czynienia z trudnym porodem, istnieje możliwość wystąpienia wielu niepożądanych konsekwencji. Należy tutaj wskazać: 

• niedotlenienie okołoporodowe, 
• przedłużający się stan stresu,
• nagłe zakończenie porodu cesarskim cięciem, co może być traumą dla dziecka, 
• konieczność użycia vacum lub kleszczy,
• separacja matki od dziecka zaraz po porodzie,
• obniżona punktacja w skali Apgar,
• zaburzenia prawidłowej dystrybucji napięcia mięśniowego.

Okazuje się, że układ nerwowy dziecka, pomimo tego, że jest niezwykle plastyczny, bardzo szybko może zostać przeciążony. Długotrwały i silny stres w okresie okołoporodowym może wpłynąć na funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, co w konsekwencji przekłada się na trudności z regulacją poziomu pobudzenia oraz zwiększoną reaktywność sensoryczną. 

Jakie trudności mogą prezentować dzieci, które doświadczyły ciężkiego porodu? Z czym mogą się one mierzyć w kontekście integracji sensorycznej? Analizując wywiady przeprowadzane z rodzicami, obserwując dzieci i studiując literaturę, można wyciągnąć kilka wniosków. Okazuje się, że trudny poród może mieć wpływ na problemy z samoregulacją, ale generuje również inne nieprawidłowości, np.: 

• zaburzenia modulacji sensorycznej zarówno o charakterze nadreaktywności, jak i podreaktywności,
• trudności z planowaniem ruchu,
• trudności z opanowaniem umiejętności motorycznych w normach wiekowych do tego przewidzianych,
• asymetrię,
• trudności z karmieniem – niestety, tutaj dodatkowo czynnik stresu nie wpływa korzystnie na produkcję pokarmu u matki, więc jeśli kobieta chce karmić piersią, to po trudnym porodzie jest to dużo większe wyzwanie,
• problemy ze snem,
• trudności z regulacją emocjonalną. 

Praktyka kliniczna pokazuje, że dziecko z takimi doświadczeniami okołoporodowymi często boryka się z nadreaktywnością dotykową, trudnościami w odbiorze bodźców przedsionkowo-proprioceptywnych; bywa, że ma trudności z tolerowaniem ruchu, wyciszeniem się, potrzebuje też bardziej kontrolować otoczenie niż jego rówieśnicy. 

Niektóre dzieci po t...