Zastosowanie neuromodulacji przezczaszkowej (tDCS) jako wspomaganie terapii osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu: przegląd badań i implikacje kliniczne

W  ostatnich latach coraz większe zainteresowanie wzbudza neuromodulacja, a w szczególności nieinwazyjna przezczaszkowa stymulacja prądem stałym (tDCS, transcranial Direct Current Stimulation), jako potencjalne uzupełnienie standardowej terapii ASD. Niniejszy artykuł stanowi przegląd aktualnych badań nad skutecznością tDCS u osób z ASD oraz omawia implikacje kliniczne wynikające z jej zastosowania.

Mechanizmy działania tDCS

tDCS to technika polegająca na podawaniu niskiego natężenia prądu elektrycznego (najczęściej 1–2 mA) za pomocą elektrod umieszczonych na skórze czaszki. W zależności od biegunowości elektrod, stymulacja może prowadzić do zwiększenia (anodalna stymulacja) lub zmniejszenia (katodalna stymulacja) pobudliwości kory mózgowej. Kluczowym aspektem tDCS jest jego zdolność do modulowania plastyczności neuronalnej bez bezpośredniego wywoływania potencjałów czynnościowych.

Zastosowanie tDCS w terapii ASD opiera się na hipotezie zaburzonej konektywności mózgowej, w tym dysfunkcji sieci odpowiedzialnych za przetwarzanie informacji społecznych i regulację emocji. Szczególną uwagę zwraca się na korę przedczołową grzbietowo-boczną (DLPFC), region zaangażowany w funkcje wykonawcze, planowanie oraz kontrolę impulsów – funkcje często zaburzone u osób z ASD.

Przegląd badań klinicznych

Badania pilotażowe i randomizowane

Badania nad tDCS w kontekście autyzmu są stosunkowo nowe, jednak rosnąca liczba prac naukowych wskazuje na potencjalne korzyści tej metody. W jednym z badań pilotażowych przeprowadzonych na dorosłych z wysokofunkcjonującym ASD (HF-ASD) seria 10 sesji tDCS z anodalną stymulacją lewej DLPFC skutkowała poprawą wyników w testach funkcji wykonawczych (m.in. fluencja słowna, test Stroopa), a także spadkiem nasilenia zachowań stereotypowych.

W badaniach na dzieciach i młodzieży efekty były równie obiecujące. Przykładowo, w randomizowanym badaniu z 2025 r., obejmującym 265 pacjentów w wieku 3–18 lat, po czterotygodniowym cyklu stymulacji odnotowano istotną poprawę w zakresie komunikacji werbalnej, kontaktu wzrokowego oraz redukcję objawów behawioralnych. Autorzy zwracają jednak uwagę na brak grupy kontrolnej, co ogranicza jednoznaczność wniosków.

Dowody neurofizjologiczne

W badaniach wykorzystujących EEG jako miarę efektywności tDCS zauważono zwiększoną elastyczność sieci neuronalnych i poprawę spójności między półkulami w paśmie alfa. Te zmiany sugerują, że tDCS może wpływać na architekturę sieci funkcjonalnych mózgu, które u osób z ASD często wykazują nieregularności.

Efekty kliniczne i behawioralne

Najczęściej raportowane korzyści obejmują:

• poprawę kontaktu wzrokowego i komunikacji werbalnej;
• zmniejszenie nasilenia zachowań stereotypowych;
• poprawę funkcji wykonawczych i regulacji emocji;
• obniżenie poziomu lęku i nadreaktywności sensorycznej.

Choć efekty te są często umiarkowane, wiele z nich utrzymuje się w dłuższej perspektywie czasowej, co sugeruje możliwość trwałej przebudowy sieci neuronalnych.

Ograniczenia i wyzwania

Pomimo obiecujących wyników, tDCS nie jest jeszcze metodą szeroko stosowaną w praktyce klinicznej. 

Największe ograniczenia to:

• małe grupy badane i heterogeniczne protokoły;
• brak długoterminowych badań kontrolowanych z placebo;
• brak standaryzacji punktów stymulacji i parametrów technicznych.

Wszystko to sprawia, że obecnie tDCS pozostaje metodą eksperymentalną, wymagającą dalszych badań.

Aspekty etyczne i  bezpieczeństwo

Zastosowanie tDCS u dzieci i młodzieży rodzi istotne pytania etyczne. Choć metoda jest generalnie uznawana za bezpie...