Propozycje ćwiczeń ruchowych u dzieci z zaburzonym schematem ciała – dyspraksja

U dzieci często występuje bez konkretnej etiologii, natomiast u dorosłych – najczęściej w przebiegu urazowych uszkodzeń lub chorób neurodegeneracyjnych. Dyspraksja bowiem jest zauważalna od początku rozwoju psychoruchowego dziecka i charakteryzuje się niepoprawnym wykonywaniem wyuczonych i niewyuczonych czynności. Dotyczy więc istotnej umiejętności, która koreluje z funkcjonowaniem codziennym, koordynacją, równowagą, uprawianiem sportu, czynnościami motorycznymi czy posługiwaniem się pojazdami w orientacji wzrokowo-przestrzennej. 

Wyróżnia się trzy podtypy dyspraksji występującej na innych płaszczyznach

1. Dyspraksja w obszarze motoryki dużej. Objawia się nieprawidłowościami w obszarze kontroli i stabilizacji postawy. Wpływa na opóźnienie rozwoju psychoruchowego, a co się z tym wiąże – z zaburzeniami sensorycznymi, między innymi z somatognozją. Wiąże się to z nasilającymi się sytuacjami, w których osoba potyka się o inne osoby czy przedmioty. Gdy mowa o starszych osobach, trudności te zauważa się podczas aktywności sportowych czy zajęć wychowania fizycznego. W związku z tym, że najczęściej osoby takie mniej potrafią radzić sobie w grach lub ćwiczeniach zespołowych, często są izolowane od społeczeństwa, a także spada ich poziom samooceny.
    
2. Dyspraksja w zakresie motoryki małej. Manifestuje się trudnościami w wykonywaniu wszelkich czynności odbywających się w zakresie ręki, tj.: lepienie, wycinanie, malowanie, rysowanie, sznurowanie, zawiązywanie butów. W tym przypadku widoczne są trudności także w obszarze koordynacji wzrokowo-ruchowej. Pierwsze wzorce patologiczne można zaobserwować przed 12. miesiącem życia, kiedy to dziecko ma niejakie trudności, np. z sięganiem, chwytaniem, trzymaniem drobnych elementów, a także rotacją przedramienia. W późniejszym czasie widoczne są trudności i niechęć do typowych zajęć edukacyjno-szkolnych, używania narzędzi pisarskich i kreślarskich, jak również niezdarność w wykonywaniu bazowych umiejętności samoobsługowych.
    
3. Dyspraksja oralna. To zaburzenia w wykonywaniu ruchów artykulacyjnych o typie celowym, precyzyjnych ruchów, które można ocenić i określić w jamie ustnej. Aby cały narząd mowy pracował prawidłowo, oprócz doskonale działającego aparatu mowy, aparatu fonacyjnego i aparatu artykulacyjnego, istotny jest niepatologiczny wzorzec w zakresie stabilizacji posturalnej oraz dystrybucji napięcia mięśniowego. Ponadto w przypadku dyspraksji można zaobserwować również nieprawidłowości w zakresie funkcji prymarnych, jak: żucie, połykanie czy też karmienie na początkowych etapach rozwoju dziecka. 
    

Można określić, iż osoba, u której zdiagnozowaną trudności dyspraktyczne, charakteryzuje się niemożnością wykonywania celowych i przemyślanych ruchów od początku do końca i w sposób płynny, skoordynowany, ekonomiczny, a także zachowując daną kolejność motoryczną, co ściśle związane jest także z nieprawidłowościami planowania motorycznego oraz organizacji przestrzennej. 

Rozważając kwestię ćwiczeń fizycznych, należy zdawać sobie sprawę z mnogości obszarów, które są dotknięte omawianym schorzeniem. 

Należą do nich między innymi:

• motoryka duża, 
• motoryka mała,
• umiejętności społeczne, 
• koncentracja i skupienie,
• umiejętności wzrokowo-motoryczne (Platt, 2016).
   

Dobrze dobrany program ćwiczeń fizycznych będzie rozwijał w pewnym stopniu każdy z wyżej wymienionych obszarów. Należy również pamiętać, że w przypadku pracy z dziećmi warto wprowadzać elementy zabaw ruchowych, aby zajęcia były dla nich atrakcyjniejsze. 
W czasie zajęć ruchowych należy zwrócić uwagę na kilka aspektów organizacyjnych, które ułatwią zarówno pracę prowadzącemu, jak i ćwiczenia dzieciom. Dodatkowo wpłyną pozytywnie na bezpieczeństwo zajęć.

• Strój do ćwiczeń
  Dzieci na początkowym etapie terapii mogą niechętnie uczęszczać na zajęcia ruchowe, dlatego na samym początku nie powi...