Dział: Z GABINETU SPECJALISTY

Współczesne dzieci dorastają w środowisku, które pod względem sensorycznym znacząco różni się od warunków, w jakich rozwijały się wcześniejsze pokolenia. Dynamiczne obrazy, szybki montaż, intensywne bodźce dźwiękowe i natychmiastowa zmiana treści stały się codziennym elementem funkcjonowania wielu rodzin. Media ekranowe – tablet, smartfon, telewizor – są dziś nie tylko źródłem rozrywki, lecz coraz częściej narzędziem regulacji emocji, sposobem na wyciszenie, zajęcie dziecka w sytuacji przeciążenia dorosłych czy formą nagrody. Z perspektywy terapeuty integracji sensorycznej pojawia się pytanie: „Jak stała, wielogodzinna ekspozycja na wysokodynamiczne bodźce wzrokowo-słuchowe wpływa na rozwijający się układ nerwowy dziecka? W szczególności – czy może modyfikować procesy modulacji sensorycznej i regulacji pobudzenia?”.

Każdy rodzaj terapii ma określone założenia i dedykowany jest usprawnianiu różnych funkcji i obszarów w stymulacji pacjentów. W terapii integracji sensorycznej terapeuta dokonuje oceny systemów sensorycznych, sprawności motorycznej w zakresie dużej i małej motoryki, reakcji równoważnych, koordynacji, sprawności okruchowej, praksji itp.; przygotowuje założenia terapeutyczne, nakreśla plan terapii usprawniający obszary deficytowe. Dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu często wymagają oddziaływań w zakresie regulacji systemów sensorycznych, zmniejszenia przeciążenia układu nerwowego i lepszego radzenia sobie z przetwarzaniem informacji z otoczenia oraz usprawniania umiejętności planowania aktywności ruchowych (praksji).  

Opóźniony rozwój mowy jest częstym powodem kierowania dzieci na diagnozę i terapię specjalistyczną. Coraz więcej badań oraz obserwacji klinicznych wskazuje, że trudności w rozwoju mowy mogą współwystępować z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie opóźnionego rozwoju mowy z perspektywy integracji sensorycznej, ze szczególnym naciskiem na praktyczne strategie terapeutyczne możliwe do zastosowania przez terapeutów SI w pracy z dzieckiem.

Praca z osobami z różnego rodzaju niepełnosprawnościami to ważne, potrzebne, ale jednocześnie wymagające zadanie. Każdy rodzaj niepełnosprawności niesie ze sobą inne wyzwania, dlatego nie można podchodzić do tych osób w jednolity sposób, upraszczając ich potrzeby i problemy. Osoby z niepełnosprawnością ruchową borykają się z zupełnie innymi trudnościami niż te z niepełnosprawnością intelektualną. Co więcej, nawet w obrębie tych grup występują różnorodne indywidualne ograniczenia i potrzeby. Praca z osobą niedosłyszącą, niedowidzącą czy poruszającą się na wózku inwalidzkim wygląda zupełnie inaczej i wymaga różnorodnych kompetencji oraz podejścia.

Integracja sensoryczna (SI), teoria stworzona przez amerykańską terapeutkę Jean Ayres, zakłada, że mózg dziecka musi efektywnie przetwarzać bodźce z różnych zmysłów (dotyk, ruch, propriocepcja), aby rozwijać wyższe funkcje poznawcze, w tym koncentrację uwagi. Badania metaanaliz (np. Pfeiffer et al., 2011) pokazują, że regularna terapia SI poprawia czas skupienia o 20–30% u dzieci z ADHD, co oznacza umiarkowany, klinicznie istotny postęp. W Polsce, gdzie neuroróżnorodność dotyka 5–7% dzieci (ADHD, autyzm), SI jest podstawą wczesnego wspomagania rozwoju (WWR od 0–9 lat), integrując się z treningiem umiejętności społecznych (TUS) i terapią behawioralną. Ten artykuł wyjaśnia mechanizmy rozwoju koncentracji, różnice między dziećmi neurotypowymi i neuroróżnorodnymi, wskazuje praktyczne ćwiczenia SI, znaczenie regeneracji oraz narzędzia dla rodziców i terapeutów.

Zaburzenia w zachowaniu dzieci i młodzieży stanowią złożone problemy, które można klasyfikować jako eksternalizacyjne i internalizacyjne. Każdy z tych typów wiąże się z odmiennymi objawami, przyczynami oraz wymogami w zakresie diagnozy i pomocy. Zrozumienie tych kategorii daje możliwość skutecznego wsparcia udzielanego dzieciom i ich rodzinom w radzeniu sobie z trudnościami. Mimo że zaburzenia te są dość powszechne, to w dalszym ciągu zdarzają się sytuacje, w których diagnoza jest utrudniona, a osoby mierzące się z tego typu dysfunkcjami nie otrzymują pomocy. Analizując pracę z osobą mierzącą się z takim problemem, powinniśmy rozważyć dwie ewentualności. Pierwsza, gdy nasz podopieczny nie ma jeszcze diagnozy, a druga w momencie, gdy dokonano rozpoznania, a naszym zadaniem jest praca mająca na celu korygowanie, kompensowanie oraz stymulację zaburzonych funkcji.

Plecy okrągłe to powszechny problem. Najczęściej rodzice postrzegają wadę jako „garbienie się”, a specjaliści określają ją jako hiperkifozę piersiową, gdyż dotyczy kręgosłupa piersiowego. Pamiętajmy, że kifoza to naturalna krzywizna kręgosłupa i charakteryzuje się niewielkim wygięciem. W procesie wzrostu może dojść do zniesienia lub pogłębienia kifozy. Określamy to jako hypokifozę/hipokifozę lub hyperkifozę/hiperkifozę. Najczęściej ta zmiana ma negatywny wpływ na odcinek szyjny oraz lędźwiowo-krzyżowy kręgosłupa.

Od momentu, kiedy człowiek zaczyna odbierać bodźce płynące z otoczenia, słyszeć głos najbliższych osób, czuć oraz reagować na to, co dzieje się wokół niego, uczy się nawiązywać relacje z innymi. Początkowo nieświadomie, ale stale nawiązuje więź z matką. Potem stopniowo z pozostałymi członkami rodziny, sąsiedztwem. I tak rozwija się krąg osób, dzięki którym realizuje swoją pierwotną potrzebę przynależności społecznej. Nawiązuje relacje z różnymi ludźmi, doświadcza interakcji, przeżyć, które budują jego tożsamość. Jednak w przypadku osób z niepełnosprawnościami proces ten często przebiega z różnymi zakłóceniami, a jedynymi partnerami bliskiej relacji stają się członkowie rodziny.