Coraz częściej w gabinecie spotykamy dzieci ze zdiagnozowanym zespołem ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) bądź takie, których trudności w codziennym funkcjonowaniu stanowią przesłankę do poszerzenia diagnostyki w kierunku zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Ważne jest, by terapeuci integracji sensorycznej poznali specyfikę funkcjonowania dziecka z AHDH oraz możliwe trudności występujące u niego w życiu codziennym. Ułatwi to im przeprowadzanie zajęć z dzieckiem, zwrócenie uwagi na cechy związane z zespołem oraz umożliwi pomoc rodzicom dziecka w doborze aktywności i sposobów regulacji w życiu codziennym.
Dział: WARSZTAT TERAPEUTY
Nowe badania rewolucjonizują obraz człowieka. Zdaniem naukowców bez dłoni nasz genialny mózg mógłby zatrzymać się na poziomie małpich przodków. Okazuje się, że dłoń jest narzędziem, które ukształtowało nasz umysł, nauczyło nas myśleć oraz mówić. Niewyspecjalizowana dłoń człowieka jest najlepszym rozwiązaniem ewolucyjnym, nie chodzi bowiem o wąską specjalizację, lecz o uniwersalność. Tylko człowiek potrafi wykonywać przy pomocy dłoni tak różne czynności, do jakich należą: pisanie, granie na instrumentach, przeprowadzanie operacji, robienie na drutach i wiele innych. Czym więc jest dłoń? Jak jest zbudowana? I dlaczego jest taka ważna?
Wydawać by się mogło, że każdy z nas, a szczególnie dzieci, lubi zabawy na huśtawce. Wielu wspomina bardzo pozytywnie chwile, kiedy bawiło się na placu zabaw i leciało najwyżej jak się da. Trudno jest więc zrozumieć, że może być tak, że niektóre dzieciaki przejawiają nieprawidłowe reakcje na ten rodzaj ruchu. Warto się zastanowić, skąd to się bierze, w jaki sposób można pracować z dziećmi z tego rodzaju trudnościami i z czym jeszcze te dzieci mogą mieć problem. Niestety bywa, że rodzice i opiekunowie patrzą na to jako na upór dziecka, niechęć do zabawy albo lęk wysokości. Jednak w rzeczywistości może to być sygnał, że układ przedsionkowy takiego dziecka nie funkcjonuje prawidłowo.
Coraz częściej słyszę od rodziców, że ich dziecko jest przebodźcowane, nadmiernie reaguje na hałas w przedszkolu, szkole czy komunikacji miejskiej. Jest zmęczone, rozdrażnione, izoluje się od rówieśników, a nawet rodziny. „Ucieka” w ekrany, czym dokłada sobie kolejnych bodźców. Mimo emocjonalnego pobudzenia, dziecko nie ma siły na aktywności sportowe, a tym bardziej na naukę. Nie słucha poleceń (niektórzy rodzice poszli nawet z dzieckiem do laryngologa, by sprawdzić,
czy dobrze słyszy).
Sprawność fizyczna jest niezwykle istotna, jeśli zależy nam na prowadzeniu zdrowego, higienicznego trybu życia. W poprzednim artykule dotyczącym aktywności fizycznej osób z niepełnosprawnością wspomniałem, że oddzielny artykuł poświęcę sprawności fizycznej osób z zespołem Downa. Moje pierwsze spotkanie z dziećmi reprezentującymi tę grupę było dla mnie dużym zaskoczeniem. Miałem przed sobą grupkę dzieci z nadwagą, a nawet otyłością, jednak poziom ich gibkości oraz siła zrobiły na mnie duże wrażenie. Na wstępie należy zauważyć, że dzieci z zespołem Downa mogą należeć do jednej z dwóch grup: grupy osób sprawnych, chętnie podejmujących wysiłek fizyczny lub do grupy osób unikających ruchu, ale lubiących zadania wymagające skupienia uwagi.
W ostatnich latach obserwujemy coraz większe trudności dzieci w zakresie efektywnej regeneracji i odpoczynku. Przebodźcowanie, szybkie tempo życia oraz natłok bodźców środowiskowych sprawiają, że zdolność do wyciszania się i odnawiania zasobów staje się dla najmłodszych coraz większym wyzwaniem. Zmęczenie, trudności z koncentracją, drażliwość czy nawet problemy ze snem stają się coraz częściej codziennością dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym.
Któż z nas nie spotkał się z dzieckiem, które było przestymulowane? Pewnie niejednokrotnie sami jako terapeuci doprowadziliśmy do przestymulowania. Jest to zupełnie normalne, zwłaszcza na początku procesu terapeutycznego. Nie znamy jeszcze dokładnie dziecka i nie wiemy, w jaki sposób reaguje na poszczególne bodźce. Czasem okazuje się, że w trakcie zajęć gabinetowych dziecko mocno się kontroluje, a trudne i negatywne reakcje pojawiają się dopiero po wyjściu z gabinetu lub w domu. Konieczne jest więc zadbanie o sprawny przepływ informacji, żeby możliwe było zweryfikowanie, czy poszczególne aktywności wpływają niekorzystnie na układ nerwowy.
Choć potoczne myślenie o mowie skupia się głównie na słowach, dźwiękach i artykulacji, to coraz więcej badań naukowych pokazuje, że język rozwija się na fundamencie znacznie bardziej pierwotnym – cielesnym. Dziecko nie zaczyna „mówić” w momencie wypowiedzenia pierwszych słów, ale znacznie wcześniej – w ruchu, w gestach, w doświadczaniu ciała i przestrzeni. To właśnie ten związek pomiędzy ruchem a mową jest dziś coraz mocniej podkreślany zarówno w pracach teoretycznych, jak i w praktyce logopedycznej czy terapii integracji sensorycznej. Aby skutecznie wspierać rozwój językowy dziecka, musimy uwzględniać rozwój motoryki dużej i małej oraz sposób, w jaki ciało dziecka „komunikuje się” ze światem, zanim jeszcze pojawią się słowa.
Coraz częściej można zauważyć korelację pomiędzy zaburzeniami integracji sensorycznej a trudnościami w nauce. Warto więc na dysleksję spojrzeć z nieco innego punktu widzenia, uwzględniając to, że dzieci mogą mieć szereg innych trudności, a nie tylko te związane z opanowaniem nowych umiejętności dydaktycznych, zapamiętywaniem informacji czy wolnym tempem pracy na zajęciach. Konieczne jest zwrócenie uwagi na szerszy kontekst tych problemów, przeprowadzenie rzetelnej diagnozy i dobranie takich aktywności, które będą zgodne z różnorodnymi potrzebami dziecka.
Interocepcja to zdolność odczuwania i interpretacji bodźców pochodzących z wnętrza ciała, np. sygnałów głodu, pragnienia, tętnień serca, napięcia mięśni, temperatury, bólu. Ta wewnętrzna „świadomość ciała” jest kluczowa dla samoregulacji emocjonalnej i fizjologicznej. U dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego (Sensory Processing Disorder – SPD lub zaburzenia SI) interocepcja często działa nieprawidłowo, co zaburza emocjonalne funkcjonowanie i reakcje behawioralne.
W teorii integracji sensorycznej zaburzenia posturalne definiowane są jako trudności we właściwej stabilizacji ciała podczas spoczynku lub ruchu w reakcji na wymagania środowiska lub wynikające z zadawanych działań (Milles i in., 2007). Zaburzenia motoryczne o podłożu sensorycznym (SBMD) wiążą się ze słabymi mechanizmami posturalnymi lub ograniczeniami w zakresie ruchów wolicjonalnych, czyli związanych z naszą świadomością i zamierzeniem. To nie są przypadkowe, niekontrolowane ruchy, ale takie, które chcemy wykonać i które są skierowane do osiągnięcia konkretnego celu.